70 JAAR GELEDEN : ZE GAAN EEN AUTOSTRADE DOOR ONS DORP LEGGEN
Zeventig jaar E40: toen een autostrade nog sciencefiction was
Auteur : Herman De Knijf
Ongeveer zeventig jaar geleden begon de aanleg van de autosnelweg E40, van Brussel naar Oostende. Vandaag vinden we dat de normaalste zaak van de wereld. Toen was dat echter een project waar de gemiddelde Vlaming alleen maar grote ogen van opzette.
 |
| VAN BRUSSEL NAAR OOSTENDE |
Wie geboren is tussen 1950 en 1960 herinnert zich ongetwijfeld nog de eindeloze gesprekken aan de voordeur, op café en na de mis.
"Ze gaan een autostrade door ons dorp leggen!"
"Door ons dorp? Zijt ge zeker?"
"En hoe gaan wij dan nog aan de overkant geraken?"
"Komt er een brug?"
"En onze koeien? Gaan die ook een rijbewijs moeten hebben?"
"Wie gaat dat allemaal betalen?"
Daar gaan ongevallen van komen...
En alsof dat nog niet straf genoeg was, ging het gerucht dat de autostrade uit... beton zou bestaan. Niet één rijvak, maar TWEE rijstroken in elke richting. Naar Brussel én naar Oostende. Dat klonk in die tijd even ongeloofwaardig als een trein naar de maan.
Want er waren toch al de Grote Steenwegen? Daar reden auto's, vrachtwagens, fietsers, hondenkarren en af en toe een verdwaalde kip ook zonder problemen door elkaar. Waarom moest daar nu nóg een weg bijkomen?
Gelukkig waren er ook optimisten.
"Dat gaat werk opleveren."
"Mijn nonkel zijn baas gaat van huizen bouwen overschakelen naar wegen bouwen."
"Hij heeft al twee nieuwe vrachtwagens besteld."
"Ze zeggen dat hij een stuk tussen Aalst en Wetteren mag aanleggen."
Plots kende iedereen wel iemand die "iets wist". Achteraf bleek dat negen op de tien verhalen compleet verzonnen waren, maar in die tijd was cafépraat de sociale media van Vlaanderen.
Protesteren had trouwens weinig zin.
"Ge kunt daar toch niks aan doen."
"'t Is van de Staat."
En daarmee was de discussie meestal afgelopen.
De opening: een dorpsfeest zonder fanfare
Toen de autostrade eindelijk openging en de eerste auto's met een duizelingwekkende snelheid van 60 km per uur over het beton reden, was dat een ware attractie.
Mensen gingen gewoon op de brug staan kijken.
Niet vijf minuten.
Soms een hele namiddag.
Vandaag kijkt men naar Netflix. Toen keek men naar voorbijrijdende auto's.
En eerlijk gezegd: het was nog gratis ook.
Auto's tellen als topsport
Op zondag trok de jeugd van Vlierzele naar de brug boven de autostrade (grondgebied Bavegem- Westrem).
Niet om kattenkwaad uit te halen.
Nee...
Om auto's te tellen.
Dat werd bloedserieus aangepakt.
Iedereen koos vooraf een automerk.
"Ik neem Volkswagen."
"Dan pak ik Peugeot."
"Ik wil Mercedes."
"Fiat is voor mij."
Na een uur kwam de officiële uitslag.
Volkswagen: 26.
Peugeot: 19.
Mercedes: 14.
Fiat: 11.
En de winnaar mocht de hele week opscheppen alsof hij de Ronde van Vlaanderen gewonnen had.
Ondertussen zwaaiden de kinderen enthousiast naar de chauffeurs.
En jawel...
Sommige bestuurders zwaaiden nog terug.
Probeer dat vandaag eens. Tegen dat de chauffeur zijn hand van het stuur haalt, hebben twintig veiligheidssystemen al alarm geslagen.
Van onschuld naar onverstand
Als je dat vergelijkt met sommige gebeurtenissen vandaag, kun je alleen maar vaststellen hoe onschuldig die jeugd toen was.
Wij gooiden geen betonblokken van bruggen.
Wij gooiden hooguit een glimlach naar een voorbijrijdende chauffeur.
Dat waren andere tijden.
De eerste "oprit" van Vlierzele
In Vlierzele hadden we zelfs onze eigen... niet-officiële oprit.
De rijbaan richting Oostende lag mooi naast een buurtweg.
Het was zo uitnodigend dat sommige inwoners dachten:
"Als ge erop kunt rijden, waarom zou ge dat dan niet doen?"
Maar er was één probleem.
Onze champetter.
Een man die zelfs zijn eigen moeder een proces-verbaal zou hebben geschreven als ze zonder licht op de fiets reed.
Hij kreeg lucht van het feit dat zelfs de pastoor af en toe de geheime oprit gebruikte.
Op een dag stond hij aan de pastorie.
"Mijnheer pastoor, ik ben hier met een proces-verbaal."
"Waarom, champetter?"
"Gij zijt op die datum en op dat uur via de buurtweg de autostrade opgereden."
De pastoor dacht even na en antwoordde:
"Ik mag niet liegen, champetter. Dat is waar."
"Dat zal dan 600 frank zijn."
Waarop de pastoor glimlachte.
"Dat valt nog mee."
"Gedeeld door de tien keer dat ik het gedaan heb, kost mij dat maar 60 frank per rit."
Zelfs de champetter wist even niet meer wat zeggen.
Kasseien met een bijzonder verhaal
Ook de werken zelf zorgden voor hilarische situaties.
Een dorpsgenoot had thuis juist een paar kasseien tekort om zijn oprit af te werken.
Toevallig lagen er langs de autostrade enorme hopen kasseien.
Hij laadde dus een paar stenen in zijn bestelwagen.
Maar... wie stond daar?
Juist.
De champetter.
"Wel, wat doet ge hier?"
De man antwoordde zonder verpinken:
"Champetter, ik had thuis nog een overschot kasseien liggen."
"Ik ben ze gewoon hier terug op de hoop komen leggen."
De champetter keek.
Keek nog eens.
En zei uiteindelijk:
"Alles terug opladen."
"En ge moogt content zijn dat ik u geen proces-verbaal geef."
Of hij het verhaal geloofde?
Waarschijnlijk niet.
Maar soms is een goede uitleg sterker dan de waarheid.
Een autostrade die geschiedenis werd
Vandaag rijden dagelijks tienduizenden auto's over de E40 zonder er nog bij stil te staan.
Maar voor de generatie die haar zag ontstaan, was die autostrade veel meer dan een weg.
Ze bracht werk, verhalen, cafédiscussies, verwondering, kinderplezier en tientallen anekdotes voort die vandaag nog altijd met een glimlach worden verteld.
En eerlijk...
Wie kan vandaag nog zeggen dat hij ooit een zondagmiddag heeft doorgebracht met auto's tellen op een brug... en zich daar geen minuut heeft mee verveeld?
De E40: van pioniersdroom tot drukste vakantieweg van België
Wie vandaag op een zonnige zaterdag richting kust rijdt, denkt misschien dat de file er altijd al geweest is. Dat klopt eigenlijk wel… alleen waren de auto's vroeger een stuk mooier en reden er af en toe nog paarden tussen.
1931 – Een groot Europees idee
Het verhaal begint al in 1931. Het Internationaal Verbond voor Toerisme droomt van een indrukwekkende autoweg die Londen met Istanboel zou verbinden. De verbinding Brussel–Oostende krijgt daarin een belangrijke plaats. België ziet er meteen de voordelen van in.
1935 – De knoop wordt doorgehakt
Intussen slibt de oude steenweg naar de kust volledig dicht. Het verkeer moet dwars door Aalst, Gent, Eeklo en Brugge, en zelfs in 1935 wordt nog ongeveer één op de tien voertuigen door paarden getrokken. Een verbreding blijkt onmogelijk.
Minister Hendrik De Man beslist daarom om een volledig nieuwe autosnelweg aan te leggen. Die moet niet alleen het verkeer vlotter maken, maar ook de economie en het toerisme een flinke duw in de rug geven.
6 april 1937 – De eerste spadesteek
Op 6 april 1937 zet minister Jean-Joseph Merlot in Beernem, op het traject Beernem-Loppem, de eerste spadesteek. Daarmee begint de bouw van wat de eerste volwaardige autosnelweg van België zal worden.
De materialen worden grotendeels per spoor aangevoerd, want vrachtwagens zijn toen nog lang niet zo vanzelfsprekend als vandaag.
1940-1948 – De oorlog zet alles stil
De werken verlopen traag. Wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt, is slechts 28 kilometer afgewerkt.
In 1942 vallen de werkzaamheden volledig stil. Pas zes jaar later, in 1948, kan men opnieuw beginnen bouwen.
Begin jaren 1950 – Eindelijk schot in de zaak
Dankzij het Wegenfonds (1952) en later het Autonoom Wegenfonds (1955) komt er meer geld beschikbaar en gaat de aanleg eindelijk sneller vooruit.
Stuk voor stuk worden nieuwe delen geopend:
- in 1949 tussen Drongen en Aalter;
- daarna volgen de overige trajecten;
- uiteindelijk blijft alleen het stuk Brussel-Aalst nog over.
21 april 1956 – België krijgt zijn eerste autosnelweg
Op 21 april 1956 opent koning Boudewijn in Groot-Bijgaarden officieel de volledige autosnelweg tussen Brussel en Oostende.
De weg oogt bijzonder modern:
- 30 meter breed;
- 2 × 2 rijstroken;
- rijstroken van 3,5 meter breed.
De totale kostprijs bedraagt 2,3 miljard Belgische frank, omgerekend ongeveer 57 miljoen euro.
De snelweg draagt toen nog de naam E5. Pas in 1986 wordt dat E40. De bekende Belgische kledingketen E5 Modedankt haar naam trouwens aan die oorspronkelijke snelweg.
De autosnelweg verandert België
De nieuwe verbinding maakt een dagje zee plots bereikbaar voor veel meer gezinnen. Het kusttoerisme kent een enorme bloei en de Belgische kust wordt hét vakantieoord bij uitstek.
Maar waar veel auto's zijn…
…ontstaan files.
Al in de jaren vijftig zorgen zonnige weekends voor lange wachtrijen richting kust. In de jaren zestig wordt zelfs geëxperimenteerd met contraflow: 's morgens gingen alle rijstroken richting zee en 's avonds allemaal terug richting Brussel. Creatief, maar waarschijnlijk niet ideaal voor wie onderweg nog een vergeten zwembroek wilde ophalen.
De E40 blijft groeien
Door de stijgende verkeersdruk wordt het traject tussen Brussel en Brugge in de jaren zeventig verbreed naar drie rijstroken per richting.
Intussen is de E40 uitgegroeid tot de langste route van het internationale E-wegennet. Ze loopt vandaag door tien landen, van Noord-Frankrijk tot diep in Kazachstan, dicht bij de grens met China en Mongolië.
Kort samengevat
De E40 begon als een ambitieus Europees project en groeide uit tot de eerste Belgische autosnelweg. De aanleg duurde bijna twintig jaar door de Tweede Wereldoorlog, maar veranderde voorgoed de manier waarop Belgen zich verplaatsten. Ze bracht de kust dichterbij, gaf de economie een impuls en bewees één ding: files zijn geen moderne uitvinding. Alleen de paarden zijn verdwenen
