GEMEENTEN LATEN FUSEREN OP BASIS VAN OBJECTIVE CRITERIA
Fusie van gemeenten op basis van objectieve criteria
Auteur : Herman De Knijf
Het Instituut voor de Overheid ontwikkelde een fusietool die helpt bij het vinden van de ideale match tussen gemeenten.
De fusietool is een soort relatiebemiddelaar voor gemeenten. Alleen kijkt hij niet naar hobby's of sterrenbeelden, maar naar pendelstromen, samenwerking en bestuurskracht.
Een goede buur is niet altijd de ideale fusiepartner. Daarom ontwikkelde het Instituut voor de Overheid een fusietool die op basis van objectieve criteria nagaat welke gemeenten bestuurlijk het best bij elkaar passen.
Sinds Vlaanderen vrijwillige gemeentefusies stimuleert, bepalen lokale besturen zelf of en met wie ze fuseren. Die keuzevrijheid vergroot het draagvlak, maar kan er ook toe leiden dat politieke, financiële of strategische overwegingen zwaarder doorwegen dan een consistente bestuurlijke logica.
Onderzoekers van het Instituut voor de Overheid ontwikkelden daarom een fusietool die mogelijke fusiepartners selecteert op basis van objectieve criteria. De tool combineert onder meer sociaalruimtelijke gegevens (zoals pendel- en schoolstromen), bestaande bestuurlijke samenwerking en geografische randvoorwaarden. Door dezelfde methodiek op alle gemeenten toe te passen, kunnen verschillende fusiescenario's op een consistente manier worden doorgerekend en vergeleken.
De tool levert geen eenduidig "juist" antwoord, maar maakt zichtbaar hoe verschillende beleidskeuzes tot andere fusiepartners leiden. Factoren zoals lokale identiteit of culturele verbondenheid blijven daarbij buiten beschouwing en vragen een politieke afweging.
Zo biedt de fusietool een objectief vertrekpunt voor het debat over gemeentefusies. Ze ondersteunt lokale besturen bij het onderbouwen van hun keuzes en kan bijdragen aan transparantere en beter gemotiveerde fusiebeslissingen.
Met een consistente bestuurlijke logica wordt bedoeld dat voor alle gemeenten dezelfde objectieve beoordelingscriteria worden toegepast bij het bepalen van mogelijke fusiepartners. In plaats van fusiekeuzes te laten afhangen van politieke voorkeuren, financiële opportuniteiten of toevallige lokale onderhandelingen, worden alle gemeenten op een uniforme manier beoordeeld op factoren zoals sociaalruimtelijke samenhang, bestaande bestuurlijke samenwerking en geografische context. Zo worden vergelijkbare situaties ook op een vergelijkbare manier behandeld en ontstaat een coherent geheel van fusiescenario's voor Vlaanderen.
De essentie is dus gelijkheid in de methode: niet dat elke gemeente dezelfde uitkomst krijgt, maar dat elke gemeente volgens dezelfde spelregels wordt beoordeeld. Dat onderscheid is belangrijk, omdat de uitkomst nog steeds verschilt naargelang de lokale kenmerken.
Transparantere en beter gemotiveerde fusiebeslissingen zijn beslissingen waarvan duidelijk is op basis van welke criteria en afwegingen ze zijn genomen. Door objectieve gegevens en een uniforme analysemethode te gebruiken, kunnen lokale besturen beter uitleggen waarom een bepaalde gemeente als fusiepartner wordt voorgesteld en waarom andere opties minder geschikt zijn. Dat maakt het besluitvormingsproces inzichtelijker voor bestuurders, gemeenteraden en burgers.
Niet elke goede buur is automatisch een goede fusiepartner. Gelukkig bestaan er tegenwoordig algoritmes die zich daar minder door laten beïnvloeden dan mensen.
___________________________________________________________________
Het Instituut voor de Overheid is een gerenommeerd onderzoeksinstituut en een academische afdeling van de KU Leuven. Het is gespecialiseerd in politicologisch en bestuurskundig onderzoek, met een sterke focus op openbaar bestuur en public governance.
