ALSNOG GEEN HERDENKING IN DE PUBLIEKE RUIMTE VOOR DE BALEGEMSE VROEDVROUWEN
Oorlogspiloot krijgt monument in Balegem,
wanneer is het eens aan de vroedvrouwen?
Het monument is ook een herdenking van het voltallige Balegemse verzet.
Krant De Standaard 1 september 2026
Auteur Jef Poppelmonde
De nakende onthulling van een monument voor een gevechtspiloot uit deTweede wereldoorlog roept vragen op in Balegem. Waarom niet eens twee bekende, lokale vroedvrouwen eren?
“Heldendom kent vele vormen”
"Hier komt binnenkort een monument voor FlyingOfflcer Maurice Renard", staat op een banner langs een rotonde in Balegem, deelgemeente van Oosterzele. De aankondiging wordt geiilustreerd met tweegevechtsvliegtuigen. Vrijdag 4 september vindt de plechtige inhuldiging van het monument plaats, dat de vorm van een vleugel kreeg. De inhuldiging zal worden opgeluisterd door tachtig schoolkinderen en met
een flyovervan een F-16 en eenSpitfire, het type vliegtuig waarmee Renard in Balegem neerstortte.
"We moeten leren om meer aandacht te hebben voor minder klassiek-heroïschefiguren" zegt Chanelle Delameillieure
Genderhistorica
Niet alle inwoners van de Oost-Vlaamse gemeente zullen daarbij luid applaudisseren. HermanDe Knijf(76) stelt zich in een brief die hij online verspreidde en naar verschillende media stuurde vragen bij de keuze van zijn gemeentebestuur.
"Terwijl we een piloot op een sokkel zetten, bekroop mij een
eigenaardige gedachte", schrijft hij.
"Hoeveel inwoners van Balegem danken hun leven aan een oorlogsvlieger? En hoeveel aan een vroedvrouw? Ik vermoed dat de tweede categorie groter is", schrijft De Knijf.
"Heldendom kent vele vormen."
Fiets en petroleumlamp
Maurice Renard was eenBelgische piloot bij het 349ste squadronvan de Britse Royal Air Force toen hij eind augustus 1944 met zijn Spitfire een noodlanding moest maken in het door de Duitsers bezette Balegem. De 30-jarige piloot raakte
daarbij zwaargewond, maar kon "dankzij de moed en inzet van leden van het plaatselijke verzet verzorgd en verborgen gehouden worden", schreef de gemeente bij de aankondiging van het monument.
Daarom is het monument ook een herdenking van het voltallige Balegemse verzet, zegt schepen van Erfgoed RubenDe Gusseme (Voluit).
"De namen van alle 25 leden van de verzetsgroep komen op het monument, net als die van de invalide burger en de twee dodelijke slachtoffers veroorzaakt door een drama na de crash."
Toen nieuwsgierige omwonenden het neergestorte toestel van naderbij kwamen inspecteren, hadden ze per
ongeluk het boordgeschut geactiveerd.
KEUZE
Volgens De Gusseme was "de tijd rijp" voor het monument.
Maar De Knijf acht de tijd rijper voor een hulde aan twee vroedvrouwen.
"Generatieslang trokken Justina"Stiene" Coppens en later Irène Van Grembergen door Balegem en Scheldewindeke", schrijft hij in zijn brief, verwijzend naar twee bekende vrouwen uit de lokale geschiedenis.
"Niet in een glimmende jeep. Niet met zwaailichten. Nee. Met een fiets. Een petroleumlamp. En een ijzersterke
conditie. Ze trotseerden regen, sneeuw, modder, kasseien en kerkwegels. Ze waren vroedvrouw, verpleegster, psycholoog, relatietherapeut, vertrouwenspersoon en af
en toe waarschijnlijk ook scheidsrechter bij familiale discussies. Ze zagen alles. In een tijd waarin gezinnen tien, twaalf of meer kinderen kregen, waren ze wellicht
de meest bezochte 'dienst' van het dorp."
"Maar dus", stelt De Knijf vast,voor hen geen standbeeld. Geen monument waarop een vroedvrouw heroïsch een fiets boven haar hoofd houdt. Als Oosterzele een monument opricht voor een piloot die één keer in Balegem neerkwam, mag er ook een eerbetoon komen voor twee vrouwen die er duizenden keren aankwamen.
Zonder hen waren er waarschijnlijk een pak minder Balegemnaren geweest.
Sterke verzetsvrouwen
De Knijf krijgt bijval van genderhistorica Chanelle Delameillieure (KU Leuven). Cijfers zijn er niet, maar dat er geen gender evenwicht is in ons onroerend erfgoed, is een understatement volgens Delameillieure.
"Standbeelden en straatnamen reflecteren wat we als gemeenschap belangrijk vinden en willen vieren.Eeuwenlang waren dat politieke en oorlogs geschiedenis -een geschiedenis van machtige figuren, en bijna allemaal mannen."
Pas vanaf de tweede helft van de 20ste eeuw kwam er een groeiende interesse voor sociale geschiedenis en de cruciale rol die vrouwen daarin speelden.
"Maar het is een traag proces", zegt Delameillieure. Volgens de historica is het goed dat er "kritische opmerkingen" komen bij alweer een monument voor een oorlogsheld.
"We moeten leren om aandacht te hebben voor minder klassiek-heroïsche figuren", zegt ze."
Zodat iedereen zich in de publieke ruimte kan herkennen, waar niet alleen namen van machtige, witte mannen hangen, maar ook van andere figuren. Misschien leidt dat zelfs tot een herwaardering van zorgberoepen."
De stad Leuven bracht enkele jaren geleden in kaart dat hooguit 3 procent van de straten en pleinen er de naam van een vrouw draagt. Daarna volgde een oproep om vrouwen die gevierd dienen te worden. Sindsdien geven zij hun naam aan straten en pleinen in nieuw aangelegde wijken.
"In de historische binnenstad werd toen ook een straatje naar een vijftiende-eeuwse vroedvrouw vernoemd", zegt Delameilleure.
Schepen De Gusseme noemt de oproep van De Knijf in een reactie "nobel en terecht"
.
"Ik sta open voor alle erfgoedvragen,maar het zijn er zo veel en we kunnen niet alles doen", zegt hij. De schepen werkt momenteel aan "een erfgoedroute langs de begraafplaatsen in onze gemeente, waarin ook sterke verzetsvrouwen een plaats zullen krijgen", zegt hij.
"We zullen hen niet vergeten”
GEPUBLICEERD IN KRANT DE STANDAARD 1 SEPTEMBER 2026
